Ημ/νια δημοσίευσης: Παρασκευή, 22 Δεκεμβρίου 2017

Ο ρόλος του Οργανισμού Αμερικανικών Κρατών στην εποπτεία και διεξαγωγή εκλογών

 
Μετά το τέλος του Ψυχρού Πολέμου, την κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης και τη μετάβαση σε ένα μονοπολικό κόσμο με ισχυροποίηση της θέσης των ΗΠΑ στο διεθνές σύστημα,1 ενισχύθηκε η παραδοχή ότι η δημοκρατία αποτελεί το καλύτερο πολιτικό σύστημα, καθώς προάγει την ευημερία των πολιτών. Βασικό χαρακτηριστικό μιας υγιούς δημοκρατίας που επιτελεί ορθά τον ρόλο της είναι η διεξαγωγή εκλογών σε συνθήκες ελευθερίας και δικαιοσύνης. Για την διασφάλιση αυτών των προϋποθέσεων, ειδικά για τις χώρες που αντιμετώπιζαν δυσκολίες στη μετάβαση τους σε δημοκρατικό καθεστώς, κρίθηκε απαραίτητη η παρουσία εξωτερικών επιθεωρητών για την παρακολούθηση των εκλογών, που θα παρείχαν  διαβεβαιώσεις προς τη διεθνή κοινότητα αλλά και στους ίδιους τους ψηφοφόρους ότι η εκλογική διαδικασία πραγματοποιήθηκε σε συνθήκες ελευθερίας και δικαιοσύνης.2
 
Η παρακολούθηση εκλογών έχει κρίσιμη σημασία, καθώς οι εκλογές αναδεικνύονται σε ακρογωνιαίο λίθο για τη δημιουργία ενός δημοκρατικού πολιτικού συστήματος. Κατ’ επέκταση, συμβάλλει στην εδραίωση των δημοκρατικών θεσμών, με την καλλιέργεια της νομιμότητας σε εσωτερικό και διεθνές επίπεδο. Ωστόσο, οι μεταπολεμικές κοινωνίες διαθέτουν ανεπαρκείς υποδομές για τη διεξαγωγή δίκαιων και ελεύθερων εκλογών. Όχι όμως παντού. Σε αρκετές χώρες, εξακολουθεί να κυριαρχεί αβεβαιότητα και αστάθεια, γεγονός που καθιστά δυσχερή τη διεξαγωγή των εκλογών. 
 
Οι αναγκαίοι εκλογικοί θεσμοί συχνά είναι ανύπαρκτοι ή το κύρος τους θίγεται από εχθροπραξίες. Σε περιπτώσεις, όπου ελλοχεύουν φόβοι για νόθευση του εκλογικού αποτελέσματος ή υποψίες για διάπραξη παρατυπιών, η παρουσία των επιθεωρητών εκλογών εξυπηρετεί την αποτροπή ύποπτων γεγονότων και δίδει στα πολιτικά κόμματα μεγαλύτερη εμπιστοσύνη ότι οι εκλογές διεξήχθησαν σε καθεστώς ελευθερίας και δικαιοσύνης. Το κλειδί για την επίτευξη αυτού του στόχου είναι η ύπαρξη συμφωνίας όλων των εμπλεκόμενων μερών αναφορικά με την ουδετερότητα των παρατηρητών.  Γι΄ αυτό το λόγο, οι επιθεωρητές είναι αλλοδαποί, οι οποίοι καταφτάνουν πριν από την εκλογική αναμέτρηση, ύστερα από πρόσκληση που τους έχει απευθύνει το κυρίαρχο κράτος.3
 
Ο θεσμός των εξωτερικών παρατηρητών εκλογών έχει μακραίωνη ιστορία. Η πρώτη παρακολούθηση εκλογών έλαβε χώρα το 1857. Πολλοί διεθνείς δρώντες έχουν αναλάβει την πρόκληση της παρακολούθησης και εποπτείας εκλογικών αναμετρήσεων υπό δύσκολες συνθήκες. Τα κράτη εκατέρωθεν και μέσω διεθνών οργανισμών, συχνά συμμετέχουν στην παρακολούθηση των εκλογικών αναμετρήσεων. Επίσης, υπάρχει ένας αυξανόμενος αριθμός Μ.Κ.Ο. που έχουν ενδιαφέρον στην εξάπλωση της δημοκρατίας και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.4  
 
Όμως, τα τελευταία 15 – 20 χρόνια παρατηρείται σημαντική αύξηση της παρακολούθησης εκλογών από διεθνείς οργανισμούς. Στο διάστημα 1975 – 2004, 385 εκλογικές αναμετρήσεις αποτέλεσαν αντικείμενο παρακολούθησης τουλάχιστον 1 από τους 18 σημαντικούς οργανισμούς που υφίστανται. Για παράδειγμα, ο Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών παρακολούθησε πληθώρα εκλογικών αναμετρήσεων κατά τις δεκαετίες 1950 – 1980.5
 
Στους διεθνείς οργανισμούς που έχουν δραστηριοποιηθεί σε αυτό τον τομέα συγκαταλέγονται: Γραμματεία της Κοινοπολιτείας, Ε.Ε., Οργανισμός Αφρικανικής Ενότητας, Οργανισμός για την Ασφάλεια και τη Συνεργασία στην Ευρώπη καθώς και ο Οργανισμός Αμερικανικών Κρατών.6
 
Ο Οργανισμός Αμερικανικών Κρατών (OAS) ιδρύθηκε στη Μπογκότα το 1948 από κράτη της αμερικανικής ηπείρου και αγωνίστηκε για τη εκπλήρωση της αποστολής του που δεν είναι άλλη από τη διατήρηση της ειρήνης και της δικαιοσύνης, την προώθηση αλληλεγγύης μεταξύ τους, την ενίσχυση της συνεργασίας τους και την διαφύλαξη της κυριαρχίας τους, της εδαφικής τους ακεραιότητας και της ανεξαρτησίας τους.7
 
Είναι ο πρώτος περιφερειακός οργανισμός που πραγματοποίησε παρακολούθηση εκλογών με αφετηρία το 1962. Επίσης προέβη στη δημιουργία μιας Μονάδας για την Ανάπτυξη της Δημοκρατίας το 1990.8 Έχει πραγματοποιήσει περισσότερες από 160 αποστολές παρακολούθησης εκλογών σε 24 κράτη μέλη. Τέτοιες αποστολές αποτελούν ένα σημαντικό, συλλογικό και πολύπλευρο όργανο για την προώθηση και υποστήριξη αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας.9
 
Με κριτήρια τη συχνότητα καθώς και το ενδιαφέρον που προσελκύουν σε διπλωματικό και δημόσιο επίπεδο, οι αποστολές εποπτείας εκλογών επέφεραν μια βασική μεταβολή στην προσέγγιση του δυτικού ημισφαιρίου αναφορικά με τη δημοκρατική διακυβέρνηση. Πριν από το 1989, οι αποστολές παρακολούθησης των εκλογών από τον Οργανισμό Αμερικανικών Κρατών ήταν σποραδικές, εκ των οποίων οι περισσότερες ήταν βραχείας διάρκειας και συνήθως οι παρατηρητές επέστρεφαν στον Οργανισμό την ίδια ημέρα της εκλογικής αναμέτρησης.10
 
Σημαντικό επίτευγμα του Οργανισμού αποτελεί το γεγονός ότι σχεδόν ολόκληρη η περιοχή του δυτικού ημισφαιρίου έχει περιέλθει σε καθεστώς δημοκρατικής διακυβέρνησης, με την Κούβα να αποτελεί την εξαίρεση. Επίσης υπάρχουν σοβαρές επιφυλάξεις για την Νικαράγουα και τη Βενεζουέλα Σημαντικά παραδείγματα εποπτείας εκλογών, όπου ο Οργανισμός είχε ουσιαστική συμβολή είναι εκείνες της Νικαράγουας το 1990 και της Δομινικανής Δημοκρατίας το 1994.11 Επίσης, το 2016 ο Οργανισμός Αμερικανικών εκλογών επιφορτίστηκε - για πρώτη φορά κατόπιν προσκλήσεως της τότε Αμερικανικής ηγεσίας  - με την εποπτεία των Προεδρικών εκλογών της 8ης Νοεμβρίου.12
 
Οι αποστολές του OAΚ δεν χρηματοδοτούνται από τον προϋπολογισμό του Οργανισμού αλλά εξ ολοκλήρου από εθελοντικές συνεισφορές από δωρήτριες χώρες, με αποκλεισμό πάντα της χώρας που πρόκειται να τεθεί υπό εποπτεία εν όψει εκλογικής αναμέτρησης.13
 
Η εμπλοκή του OAΚ έχει συνεισφέρει στη βελτίωση των προδιαγραφών για τις εκλογικές διαδικασίες σε ολόκληρη την περιοχή. Ωστόσο, υπάρχει αρκετή δουλειά που πρέπει να γίνει, προκειμένου να εξαλειφθούν υφιστάμενες διακρίσεις στα δικαιώματα των πολιτών και να αποκατασταθεί η ισορροπία των ανεξάρτητων συνταγματικών εξουσιών σε κάποιες χώρες.14
Βίκυ Μανιάτη 
 
Παραπομπές
1.     https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%A8%CF%85%CF%87%CF%81%CF%8C%CF%82_%CE%A0%CF%8C%CE%BB%CE%B5%CE%BC%CE%BF%CF%82
2.     http://www.americasquarterly.org/perina
3. & 4.    http://www.beyondintractability.org/essay/election_monitoring/
5.     https://sites.duke.edu/kelley/files/2012/03/POP.pdf
6.     http://www.beyondintractability.org/essay/election_monitoring/
7.     http://www.coha.org/u-s-democracy-in-question-oas-monitoring-presidential-election/
8.     https://sites.duke.edu/kelley/files/2012/03/POP.pdf
9. & 10.    http://www.americasquarterly.org/perina
11. http://www.focal.ca/en/publications/focalpoint/208-february-2010-focal-views
12. & 13. http://www.oas.org/en/media_center/press_release.asp?Codigo=S-015/16
14. http://www.focal.ca/en/publications/focalpoint/208-february-2010-focal-views
 
email