Ημ/νια δημοσίευσης: Κυριακή, 25 Μαρτίου 2018

Εκλογικά συστήματα

Στην οργάνωση ενός δημοκρατικού κράτους, την μέγιστη σημασία κατέχει η έννοια του εκλογικού συστήματος, ως ο κύριος τρόπος οργάνωσης και άσκησης της πολιτικής εξουσίας. Δεδομένου ότι η λαϊκή βούληση και κυριαρχία αποτελούν την βάση του πολιτεύματος, είναι δεδομένο πως το εκλογικό σύστημα οφείλει να δρα βάσει αυτών. Ποιες όμως οι κατηγορίες των εκλογικών συστημάτων και τι ισχύει στην περίπτωση της Ελλάδας;

Η έννοια και οι κατηγορίες του εκλογικού συστήματος

Ως εκλογικό σύστημα ορίζεται η μέθοδος μετατροπής των ψήφων σε έδρες. Με άλλα λόγια είναι η διαδικασία κατανομής των βουλευτικών εδρών με γνώμονα τις αποφάσεις του εκλογικού σώματος. Υπάρχουν τρεις κατηγορίες εκλογικών συστημάτων: το πλειοψηφικό , το αναλογικό και το μικτό. (Φρατζέσκου,n.d),(Βουλή των Ελλήνων, n.d).

·Το πλειοψηφικό εκλογικό σύστημα

Το πλειοψηφικό εκλογικό σύστημα ορίζει, όπως δηλώνει και το όνομα του, πως στις εκλογές εκλέγεται ο υποψήφιος ο οποίος έχει λάβει την πλειοψηφία των ψήφων. Τα είδη του πλειοψηφικού εκλογικού συστήματος διακρίνονται κυρίως σε:

Α) σύστημα σχετικής  πλειοψηφίας: όπου νικητής αναδεικνύεται αυτός που συγκέντρωσε την πλειοψηφία των ψήφων, χωρίς αυτή να χρειάζεται να είναι μεγαλύτερη από το 50% των ψήφων της περιφέρειας συνολικά. Μιας και το σύστημα της σχετικής πλειοψηφίας χρησιμοποιείται κυρίως σε δικομματικά συστήματα με δύο αντίθετα ιδεολογικά κόμματα,δίνει «μπόνους» στο πρώτο κόμμα με σκοπό να διευκολύνει το σχηματισμό  κυβερνήσεων ακόμα και αν αυτό δεν απέσπασε την πλειοψηφία των ψήφων.

Β) σύστημα απόλυτης πλειοψηφίας: όπου  νικητής αναδεικνύεται αυτός που εξασφαλίζει την απόλυτη πλειοψηφία των ψήφων (μεγαλύτερη από το 50%). Για να γίνει αυτό συνήθως χρειάζεται δεύτερος γύρος όπου συχνά παρατηρούνται συμμαχίες κομμάτων με κοινή ιδεολογία.(Αδαμίδης, n.dα),(Φρατζέσκου,n.dα)

·Το αναλογικό εκλογικό σύστημα

Το αναλογικό εκλογικό σύστημα ορίζει πως ο κάθε υποψήφιος λαμβάνει τις βουλευτικές έδρες ανάλογα με τον αριθμό των ψήφων που έχει

κερδίσει από την εκλογική διαδικασία. Ο αριθμός των εδρών του ισούται με τον αριθμό των ψήφων του, δίχως μπόνους και πριμοδοτήσεις.Αυτό το σύστημα, που θεωρείται το πιο δημοκρατικό εκ των εκλογικών συστημάτων εξασφαλίζει εκτός από τη εκλογή αντιπροσώπων ανάλογα με την βούληση του εκλογικού σώματος, και την εκπροσώπηση μιας ευρείας γκάμας κομμάτων, ακόμα κι αν αυτά ανήκουν στις πολιτικές μειοψηφίες. Μιας και στο αναλογικό σύστημα σπανίως ένα κόμμα

καταφέρνει να εξασφαλίσει την πλειοψηφία των εδρών, συνήθως παρατηρούνται κυβερνήσεις συνεργασίας, πράγμα που ευνοεί την προσπάθεια για πολιτική σύγκλιση. .(Αδαμίδης, n.dβ), (Φρατζέσκου,n.dβ)

 

·Το μικτό εκλογικό σύστημα

Το μικτό εκλογικό σύστημα δεν είναι παρά ένας συνδυασμός των δυο παραπάνω κυρίαρχων συστημάτων. Κάθε μικτό σύστημα έχει ως βάση κάποια αναλογική ή κάποια πλειοψηφική αρχή και δανείζεται στοιχεία για την τελειοποίηση του. Στο μικτό σύστημα συγκαταλέγονται:

Α)το σύστημα της ενισχυμένης αναλογικής το οποίο απαιτεί από το κάθε κόμμα την συγκέντρωση ενός ορισμένου ποσοστού ψήφων ώστε να γίνει μέλος του εκάστοτε κοινοβουλίου.

 

Β)το βελτιωμένο πλειοψηφικό σύστημα το οποίο κατανέμει τις περισσότερες έδρες στο κόμμα που συγκεντρώνει την σχετική πλειοψηφία στην περιφέρειά του, ενώ οι υπόλοιπες κατανέμονται στα λοιπά κόμματα μειοψηφίας. (Αδαμίδης, n.dγ), (Φρατζέσκου,n.dγ)

 

Το ελληνικό εκλογικό σύστημα

Στην Ελλάδα έχουν εφαρμοστεί 14 διαφορετικές παραλλαγές των παραπάνω εκλογικών συστημάτων. Αυτό οφείλεται στην δυνατότητα μεταβολής του εκλογικού συστήματος που δίνει το Σύνταγμα στον νομοθέτη. Εξάλλου πουθενά στο ελληνικό σύνταγμα δεν ορίζεται αν θα ισχύει πλειοψηφικό, αναλογικό ή μικτό σύστημα. Το εκάστοτε σύστημα ορίζεται με νόμο που ισχύει από τις μεθεπόμενες εκλογές εκτός εάν ψηφισθεί από 200 βουλευτές. Τα τελευταία περίπου 60 χρόνια, το εκλογικό σύστημα που εφαρμόζεται στην Ελλάδα, είναι αυτό της ενισχυμένης αναλογικής, το οποίο υπάγεται στο πλαίσιο του μικτού συστήματος με αναλογικό κορμό αλλά με ένα ισχυρό  στοιχείο πλειοψηφικού συστήματος. (Φρατζέσκου,n.dδ)

Ιστορική αναδρομή

Ο σπουδαίος πολιτικός Αλέξανδρος Παπαναστασίου ήταν αυτός που πρώτος καταφέρθηκε κατά της ψηφοφορίας με σφαιρίδιο, και τάχθηκε υπέρ της απλής αναλογικής που εφαρμόσθηκε για πρώτη φορά στις βουλευτικές εκλογές του 1926. Έκτοτε εφαρμόσθηκε το αναλογικό σύστημα το οποίο ίσχυσε στις εκλογές των ετών:1936,1946,1950,1951,1958,1961,1963,1964,1974, 1977,1981,1985,1989,1990 και 1993. Αντίθετα στις εκλογές του 1935, 1952, 1954 και 1955 εφαρμόσθηκε το πλειοψηφικό σύστημα. Το σύστημα της ενισχυμένης αναλογικής εισήχθη με νόμο το 1958 και συνέχισε να εφαρμόζεται μετά την πτώση της δικτατορίας των συνταγματαρχών μέχρι σήμερα.(Νταλαμάνη, n.d)

 

 

 

 

Η αλλαγή εκλογικού νόμου…

Μπορεί τον Ιούλιο του 2016 να ψηφίσθηκε το νομοσχέδιο για την απλή αναλογική που φέρεται να ισχύσει από τις μεθεπόμενες εκλογές, αλλά από τότε έχει ανοίξει μια μεγάλη συζήτηση για πολιτικές συμμαχίες, για σενάρια ακυβερνησίας και επαναλαμβανόμενων εκλογών. Πρόσφατα μάλιστα, ο αρχηγός της αξιωματικής αντιπολίτευσης δεσμεύτηκε για κατάργηση του «καταστροφικού» αυτού εκλογικού συστήματος όπου κάθε ψήφος είναι ισότιμη, ενώ προανήγγειλε νέο εκλογικό νόμο που θα βρίσκει «ισορροπία ανάμεσα στην αναλογικότητα και την κυβερνησιμότητα». Είναι σαφές πως οι  επικριτές της απλής αναλογικής και θιασώτες του μπόνους, την κατηγορούν διότι προκαλεί κυβερνητική αστάθεια απαιτώντας πολιτικές συγκλίσεις και συνεργασίες. Είναι επίσης σαφές πως οι «σταθερές» κυβερνήσεις της ενισχυμένης αναλογικής όλων αυτών των ετών παρήγαγαν την πολιτική αστάθεια, την συχνή αλλαγή του κυβερνητικού τοπίου και όλα τα κοινωνικοοικονομικά επακόλουθά του που βιώνει η Ελλάδα σήμερα. Μήπως το θέμα ξεφεύγει από τα στενά πλαίσια των εκλογικών νόμων, ενώ οι πολυκομματικές κυβερνήσεις και οι ευρύτερες συνεργασίες αποτελούν επιταγή της σύγχρονης πολιτικής ιστορίας μας;

Δρέλλιας Ευάγγελος

 

Βιβλιογραφία

1.Αδαμίδης Κ.(n.d). Εκλογές. Jean Monnet Centre of Excellence-University of Nicosia.

http://www.unic-jean-monnet.eu/wp-content/uploads/Elections.pdf

2.Βουλή των Ελλήνων.(n.d). Η Βουλή: Το πολίτευμα.

http://www.hellenicparliament.gr/Vouli-ton-Ellinon/To-Politevma/Ekloges/)

3. Βουλή των Ελλήνων.(n.d). Αιτιολογική Έκθεση στην πρόταση νόµου «Για την καθιέρωση της Απλής Αναλογικής ως Εκλογικού Συστήµατος για την Εκλογή Βουλευτών και Βουλευτών Επικρατείας.

http://www.hellenicparliament.gr/UserFiles/2f026f42-950c-4efc-b950-340c4fb76a24/g-anekl-protasi.pdf

4.Νταλαμάνη Ε.(n.d). Το Ισχύον Εκλογικό Σύστημα.

https://eclass.uoa.gr/modules/document/file.php/LAW169/%CE%A4%CE%BF%20%CE%99%CF%83%CF%87%CF%8D%CE%BF%CE%BD%20%CE%95%CE%BA%CE%BB%CE%BF%CE%B3%CE%B9%CE%BA%CF%8C%20%CE%A3%CF%8D%CF%83%CF%84%CE%B7%CE%BC%CE%B1%20%28914%29%20-%20%CE%9D%CF%84%CE%B1%CE%BB%CE%B1%CE%BC%CE%AC%CE%BD%CE%B7%20%CE%95%CE%BB%CE%AD%CE%BD%CE%B7.pdf

 

 

5.Φρατζέσκου Φ. (n.d). Εκλογικά Συστήματα.

http://www.greeklaws.com/pubs/uploads/3128.pdf

email