Ημ/νια δημοσίευσης: Παρασκευή, 04 Ιανουαρίου 2019

Ευρωεκλογές 2019: Ποια θα είναι η σύνθεση του νέου Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου?

Οι εκλογές για ανάδειξη του νέου Ευρωκοινοβουλίου θα λάβουν χώρα κατά το χρονικό διάστημα 23-26 Μαΐου 2019 στα 27 κράτη μέλη της Ε.Ε. Καθώς ο χρόνος μετρά αντίστροφα και λίγοι μήνες απομένουν έως τη διεξαγωγή τους, οι εκλογές αυτές ήδη βρίσκονται στο επίκεντρο του ενδιαφέροντος και αποτελούν αντικείμενο εκτενούς σχολιασμού.

Αρκετοί διερωτώνται για την έκβαση αυτών των εκλογών. Οι απόψεις ποικίλλουν. Κάποιοι αναμένουν άνοδο των λαϊκών ή εθνικιστικών άκρων, ή ακόμα και νίκη των τελευταίων. Άλλοι ανησυχούν για ενδεχόμενη ανάμειξη ξένων δυνάμεων. Τέλος, άλλοι και συγκεκριμένα στη Γαλλία, όπου οι ευρωεκλογές θα αποτελέσουν το πρώτο εκλογικό γεγονός μετά την εκλογή του EmmanuelMacronτο Μάιο 2017,  αναρωτιούνται πως το κίνημα του Γάλλου Προέδρου «EnMarche» θα πορευθεί στην ευρωπαϊκή πολιτική αρένα.

Ωστόσο, είναι βέβαιο ότι δυο αλλαγές θα συμβούν: η αποχώρηση της Μ. Βρετανίας από την Ε.Ε. και κατ’ επέκταση η μείωση του αριθμού των ευρωβουλευτών. Παρά την αβεβαιότητα που κυριαρχεί αναφορικά με την κατάληξη των διαπραγματεύσεων Ε.Ε. και Ηνωμένου Βασιλείου, θεωρείται δεδομένη η έξοδος της χώρας από την Ε.Ε. την 29η Μαρτίου 2019. Επομένως, οι Βρετανοί δεν θα έχουν πλέον συμμετοχή στην Ευρωβουλή και στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Δεν θα κατέχουν ούτε έδρες στους ευρωπαϊκούς θεσμούς, και αυτό θα ισχύει και για τη μεταβατική περίοδο έως την 31η Δεκεμβρίου 2020, κατά τη διάρκεια της οποίας θα διεξάγονται διαπραγματεύσεις για τη μελλοντική σχέση μεταξύ Μ. Βρετανίας - Ε.Ε.

Η απουσία της Βρετανίας από την ευρωβουλή, επηρεάζει κυρίως τρεις από τις πολιτικές παρατάξεις.: το Ευρωπαϊκό Σοσιαλιστικό Κόμμα (ΕΣΚ), όπου θα υπάρχει απώλεια 20 ευρωβουλευτών του Εργατικού Κόμματος, την Ομάδα των Συντηρητικών και Μεταρρυθμιστών (ECR), που δεν θα περιλαμβάνει πλέον 19 βουλευτές από το Συντηρητικό Κόμμα και τέλος την Ευρώπη της Ελευθερίας και Δημοκρατίας (EFD), που θα έχει απώλεια 19 βουλευτών.Ακόμα, οι Πράσινοι-Ευρωπαϊκή Ελεύθερη Συμμαχία(Π-ΕΕΣ) θα απωλέσουν 6 ευρωβουλευτές.

Συνεπώς, η αποχώρηση των Βρετανών θα οδηγήσει αυτόματα σε ένα πρώτο ανακάτεμα της τράπουλας σε πολιτικό επίπεδο.

Όπως αναφέρθηκε παραπάνω, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο θα απαρτίζεται από μικρότερο αριθμό ευρωβουλευτών (705), μετά την αποχώρηση των Βρετανών. Καθώς αυτό θα οδηγούσε σε ασθενέστερη εκπροσώπηση ορισμένων κρατών μελών και λαμβάνοντας υπόψη τις δημογραφικές μεταβολές, το Ε.Κ. και το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο αποφάσισαν την διανομή τμήματος των βρετανικών εδρών σε 14 κράτη, με σκοπό την καλύτερη πλήρωση της αρχής φθίνουσας αναλογικότητας.

Ένα σημείο που χρήζει προσοχής είναι ότι από το 1979 η συμμετοχή στις ευρωεκλογές παρουσιάζει διαρκώς φθίνουσα πορεία. Αυτή η έλλειψη ενθουσιασμού αποδίδεται σε δυο λόγους: πρώτον, ότι η ψηφοφορία λαμβάνει χώρα σε εθνικό και όχι ευρωπαϊκό πλαίσιο. Και εξαιτίας αυτού, συχνά περιορίζεται κυρίως σε εθνικές επιδιώξεις, καθώς το εκλογικό σώμα ψηφίζει ανάλογα με την υφιστάμενη πολιτική κατάσταση, χωρίς να ενδιαφέρεται καθόλου εάν η ψήφος του θα έχει κάποια επίπτωση σε ευρωπαϊκό επίπεδο ή εάν θα έχει κάποια χρησιμότητα. Ομοίως και τα πολιτικά κόμματα, που συχνά επικεντρώνουν τις εκστρατείες τους σε εθνικό επίπεδο, χωρίς να εξηγούν στο εκλογικό σώμα τα πραγματικά νομοθετικά ζητήματα και χωρίς να αναφέρονται καθόλου στο ευρωπαϊκό πολιτικό κόμμα με το οποίο συνδέονται.

Δεύτερον, το αναλογικό εκλογικό σύστημα που εφαρμόζεται σε όλα τα κράτη για τις ευρωεκλογές, καθιστά δυσχερέστερη την ερμηνεία των εκλογικών αποτελεσμάτων. Πράγματι, κανένα κόμμα από το 1979 δεν κατάφερε να διατηρήσει την πλειοψηφία. Με αποτέλεσμα οι συνασπισμοί να είναι ζωτικής σημασίας. Τέλος, το Ε.Κ. δεν φαίνεται να έχει πείσει τους ευρωπαίους πολίτες για την αντιπροσωπευτικότητά του, εν αντιθέσει με τα εθνικά κοινοβούλια.

Ποια θα είναι η έκβαση των εκλογών αυτών? Ήδη υπάρχουν προβλέψεις για ιστορική άνοδο εξτρεμιστών, λαϊκιστών και εθνικιστικών, των οποίων η νίκη τον προσεχή Μάιο έχει ήδη προαναγγελθεί. Ωστόσο, οφείλουμε να είμαστε προσεκτικοί στην χρήση των όρων «εξτρεμιστές», «λαϊκιστές», επειδή επικρατούν πολλές υποδιαιρέσεις ομάδων στο ευρωκοινοβούλιο και υπάρχουν εξτρεμιστές, λαϊκιστές ή εθνικιστές που εντοπίζονται σε πολιτικούς σχηματισμούς που απορρίπτουν αυτούς τους όρους. Όπως επίσης, υπάρχουν πολιτικά κινήματα που δεν ανήκουν σε μια κοινοβουλευτική ομάδα. Ο κατακερματισμός τους αποτυπώνει την δυσκολία αυτών των ευρωσκεπτικιστικών κομμάτων, εάν θελήσουν να ενώσουν τις δυνάμεις τους και να σχηματίσουν μόνο μια ομάδα στο ευρωκοινοβούλιο μετά τις προσεχείς εκλογές. Πέρα από την αποστροφή τους απέναντι στην Ευρώπη, που αποτελεί το μοναδικό κοινό τους σημείο, συμφωνούν σε ακόμα λιγότερα ζητήματα. Επομένως, είναι πολύ απλουστευτική η άποψη περί επικράτησης εξτρεμιστών, λαϊκιστών, και εθνικιστών το Μάιο.

Ακόμα, η αποχώρηση των Βρετανών θα καταστήσει ανέφικτη την πλειοψηφία για τις δυο κύριες πολιτικές ομάδες στο Ε.Κ. (Ομάδα του Ευρωπαϊκού Λαϊκού Κόμματος / EPPκαι Ομάδα της Προοδευτικής Συμμαχίας των Σοσιαλιστών και Δημοκρατών/ S&D). Στο πρώτο, παρατηρείται πτώση των κομμάτων που το απαρτίζουν, με αποτέλεσμα οι απώλειες να οδηγήσουν σε μείωση των εδρών κάτω από τις 200. Προβλέψεις κάνουν λόγο για 180 έδρες περίπου. Στο δε S&D, οι απώλειες θα είναι υψηλότερες ύστερα από την αποχώρηση των Βρετανών και την αντίστοιχη απώλεια εδρών και επειδή τα κύρια κόμματα που το απαρτίζουν έχουν υποστεί σχεδόν όλα πλήγματα στις πρόσφατες εθνικές εκλογικές αναμετρήσεις. Δημοσκοπήσεις κάνουν λόγο για απώλεια περίπου 50 εδρών και ο τελικός αριθμός ευρωβουλευτών να διαμορφώνεται γύρω στους 137.Καθώς οι δυο αυτές πολιτικές ομάδες θα συγκεντρώσουν περίπου 317 έδρες, είναι προφανές ότι πλέον δεν θα μπορούν να κατέχουν την απόλυτη πλειοψηφία στο Ε.Κ., για την οποία απαιτούνται 353 έδρες.

Κατά συνέπεια, η ασυνήθιστη αυτή κατάσταση που θα διαμορφωθεί, θα οδηγήσει σε περαιτέρω ανοιχτές πολιτικές διαπραγματεύσεις για εξεύρεση ενός συμβιβασμού με άλλους εταίρους. Το ρεαλιστικότερο σενάριο θεωρείται ο σχηματισμός  συνασπισμού με τους Φιλελεύθερους για 2 λόγους: πρώτον, γιατί οι Φιλελεύθεροι συμμετείχαν στην πλειοψηφία κατά το διάστημα 1999 – 2004 και δεύτερον, επειδή θα αποτελέσουν την τρίτη μεγαλύτερη ομάδα σε αριθμό εδρών καθώς το Brexitθα επηρεάσει την Ομάδα των Συντηρητικών και Μεταρρυθμιστών (ECR), με την απώλεια 19 Βρετανών ευρωβουλευτών.

Τέλος, καθώς το δίπολο EPPκαι S&Dθα αποτελεί παρελθόν, η διαδικασία ανάδειξης επικεφαλής στους ευρωπαϊκούς θεσμούς θα αντιμετωπίσει αρκετές δυσκολίες γιατί οι υποψήφιοι θα πρέπει να γίνονται αποδεκτοί από τις πολιτικές ομάδες που κατέχουν την πλειοψηφία.

Μέχρι τώρα, η παραδοσιακή κατανομή των ρόλων γινόταν σύμφωνα με τις πολιτικές ταμπέλες και τις ισορροπίες σε γεωγραφικό επίπεδο. Αναμφίβολα, θα απαιτηθεί η προσθήκη και άλλων κριτηρίων όπως η ανάδειξη γυναικών στους ευρωπαϊκούς θεσμούς, καθώς είναι αβέβαιο εάν οι μετεκλογικές διαβουλεύσεις μεταξύ των πολλών κομμάτων θα οδηγήσουν στον διορισμό των επίσημων υποψηφίων.  

Καθώς το εκλογικό σώμα θεωρείται ότι περισσότερο ενήμερο για το διακύβευμα των προσεχών ευρωεκλογών, το οποίο διαφέρει αυτή την φορά και δεδομένων των προκλήσεων που αντιμετωπίζει σε εσωτερικό και εξωτερικό επίπεδο η Ε.Ε., υπάρχουν αρκετές ελπίδες ότι η προσέλευση ψηφοφόρων αυτή την φορά στις κάλπες θα κυμανθεί σε υψηλότερα επίπεδα.

Βίκυ Μανιάτη

Πηγή

Fondation Robert Schuman, European Issues no 491, 6th November 2018, Pascale Joannin, “European Elections 2019: What will be the new Parliament’s composition be?”

email