Ημ/νια δημοσίευσης: Δευτέρα, 14 Ιουλίου 2014

"Ο Ερντογάν επιθυμεί ένα προεδρικό σύστημα αλά Πούτιν χωρίς ελέγχους και ισορροπίες"

Ο Αύγουστος του 2014 στην Τουρκία αποτελεί μια κρίσιμη χρονική στιγμή στην πολιτική ιστορία της χώρας, καθώς στις 10 του μηνός πρόκειται να διεξαχθούν οι προεδρικές εκλογές για την ανάδειξη του 12ου Προέδρου της Δημοκρατίας. Το Παρατηρητήριο των Εκλογών εγκαινιάζει μια σειρά από συνεντεύξεις με σημαίνοντα πρόσωπα της γείτονος χώρας προκειμένου να αναλύσει τις (κρυφές ή φανερές) προκλήσεις που παρουσιάζει η επικείμενη εκλογική αναμέτρηση. 
 
Τον κύκλο της συζήτησης ανοίγει ο Cengiz Aktar, ερευνητής στο Κέντρο Πολιτικής στην Κωνσταντινούπολη και Πρόεδρος του Τμήματος Ευρωπαϊκών Σχέσεων στην ίδια πόλη. Βαθύς γνώστης των σχέσεων μεταξύ Τουρκίας και Ευρώπης, υποστηρίζει με πάθος την ένταξη της χώρας του στη μεγάλη οικογένεια της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Δε διστάζει να μιλήσει χωρίς περιστροφές για το τουρκικό πολιτικό στερέωμα, δίνοντας, μεταξύ άλλων, την ερμηνεία του για τη δυναμική του Ερντογάν και κάνοντας προβλέψεις για το πολιτικό μέλλον της χώρας. 
 
Της Ευθυμία Γιώσα
 
Τι σημαίνει για την πολιτική ζωή της Τουρκίας η εκλογή του κυρίου Ερντογάν στη θέση του Προέδρου της χώρας; Ποια θα είναι τα αποτελέσματα μιας τέτοιας εξέλιξης;
 
Κατ’ αρχάς ο Ερντογάν θέλει να γίνει ένας εκτελεστικός πρόεδρος, χρησιμοποιώντας όλα τα προνόμια που του παρέχει το υβριδικό τουρκικό σύστημα το οποίο συστάθηκε από τους πραξικοπηματίες στρατηγούς το 1982. Σε αυτό το σύστημα ο πρόεδρος θα μπορούσε να δράσει ως επικεφαλής της εκτελεστικής εξουσίας. Επίσης, θέλει να συνεχίσει να έχει τον έλεγχο του κόμματος (σ.σ. του AKP- Κόμμα Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης) και να ορίσει έναν δικό του πρωθυπουργό, ο οποίος θα είναι, βεβαίως, μια  απλή μαριονέτα. Έχει ξεκαθαρίσει ήδη τις προθέσεις του: επιθυμεί να αλλάξει το ισχύον καθεστώς και να δημιουργήσει ένα προεδρικό σύστημα αλά Πούτιν χωρίς ελέγχους και χωρίς ισορροπίες. Αλλά για να επιτύχει κάτι τέτοιο χρειάζεται να κερδίσει την απόλυτη πλειοψηφία στις βουλευτικές εκλογές του 2015, πράγμα που είναι κάθε άλλο παρά σίγουρο. 
 
Ο κύριος Ερντογάν είναι παρών στην πολιτική σκηνή της Τουρκίας για περίπου δέκα χρόνια. Αυτό συμβαίνει εξαιτίας των ικανοτήτων του ή εξαιτίας της απουσίας ενός ισχυρού αντιπάλου;
 
Ένας παράγοντας «κλειδί» είναι σίγουρα η απουσία μιας αξιόπιστης αντιπολίτευσης, περισσότερο δημοκρατικής από τον Ερντογάν και το κόμμα του. Το κόμμα εθνικιστικής δράσης (MHP) ουδέποτε αποτέλεσε εναλλακτική πρόταση: είναι και θα είναι πάντα ένα εθνικιστικό κόμμα, περιορισμένο σε συγκεκριμένα ζητήματα της χώρας. Από την άλλη, το Ρεπουμπλικανικό Λαϊκό Κόμμα (CHP) είναι προβληματικό. Ακόμα αντιπροσωπεύει μια πιθανή εναλλακτική, αλλά ως ένα ιδρυτικό μέλος του δημοκρατικού πολιτεύματος αντιμετωπίζει βαθιές και δομικές δυσκολίες στο να ξεπεράσει ορισμένα ταμπού όπως το πολιτικό Ισλάμ και τις φυγόκεντρες απαιτήσεις του κουρδικού πολιτικού σχηματισμού, για να μην αναφερθώ και στη διφορούμενη στάση του σχετικά με τα βασανιστήρια εναντίον των μη μουσουλμάνων κατά την περιόδο της απαρχής της δημοκρατίας. Ο Ερντογάν έχει έναν απεριόριστο πολιτικό χώρο τον οποίο μπορεί να χρησιμοποιήσει όπως και όποτε θέλει, χωρίς να διατρέχει τον κίνδυνο να γίνει αντικείμενο εκμετάλλευσης από τους αντιπάλους του. Επίσης, εκπροσωπεί τις παραγκωνισμένες μάζες του πρώην αγροτικού πληθυσμού οι οποίες πάντα υπονομεύονταν από τη δυτική ελίτ, αλλά και από εκείνη που ακολουθεί το δυτικό πρότυπο, συμπεριλαμβανομένης της στρατιωτικής ελίτ. Ο σκληρός του τόνος ενάντια σε όσα επικαλούνται και αντιπροσωπεύουν αυτοί οι «εκλεκτοί», ικανοποιεί αυτό το κομμάτι του πληθυσμού. Επιπλέον, έχει προσφέρει σε αυτούς τους ανθρώπους τα αγαθά μιας κοινωνίας μαζικής κατανάλωσης, αλλά κι ένα δίχτυ κοινωνικής ασφάλειας.
 
Πιστεύετε ότι οι επερχόμενες προεδρικές εκλογές θα επηρεάσουν το αποτέλεσμα των βουλευτικών εκλογών που είναι προγραμματισμένες για το 2015; Εάν ναι, με ποιον τρόπο και σε ποιο βαθμό;
 
Ο Ερντογάν ελπίζει σε νίκη από τον πρώτο γύρο των προεδρικών εκλογών. Εάν αυτό συμβεί, πιθανώς να θέσει θέμα πρόωρων βουλευτικών εκλογών για το Νοέμβριο του 2014, τις οποίες και ελπίζει ότι θα πετύχει μια μεγάλη νίκη. Αλλά, όπως ήδη είπα, δεν υπάρχει κανένα εχέγγυο εξασφάλισης της κοινοβουλευτικής πλειοψηφίας ώστε να προβεί σε αλλαγή του συντάγματος και του καθεστώτος.
 
Ποιο είναι το δυνατό και ποιο το τρωτό σημείο της συνεργασίας μεταξύ του CHP και του MHP με κοινό υποψήφιο τον κύριο Ιχσάνογλου; 
 
Η υποψηφιότητα του Ιχσάνογλου αποσταθεροποίησε το κυβερνών κόμμα μιας και ήταν ένα άτομο φιλικά προσκείμενο στο AKP, επομένως αυτό από μόνο του είναι μια επιτυχία. Διεξάγει μια υπερπολιτική καμπάνια, προσεγγίζει κάθε θέμα, αλλά αποστασιοποιείται τόσο από το CHP όσο και από το MHP. Ο ήπιος τόνος του θεωρείται προσόν για πολλούς ψηφοφόρους, αλλά δεν ξέρουμε κατά πόσο οι θυμωμένες και ρεβανσιστικές μάζες της λεγόμενης Νέας Τουρκίας θα του δώσουν, τελικά, την ψήφο τους.
 
Πολλοί λένε ότι το νομοσχέδιο που κατατέθηκε προσφάτως για το Κουρδικό ζήτημα και η μετέπειτα στήριξή του από τον Οτσαλάν θα ωθήσει την κουρδική μειονότητα να στηρίξει τον κύριο Ερντογάν. Ποια είναι η άποψή σας; 
 
Η ψήφος των Κούρδων είναι εδώ και χρόνια διχασμένη μεταξύ του Κουρδικού κόμματος και του AKP. Το ερώτημα είναι κατά πόσο το Κουρδικό κόμμα θα στηρίξει τον Ερντογάν στο δεύτερο γύρο των εκλογών. Μερικοί θα τον στηρίξουν, μερικοί όχι, αλλά το κύριο πρόβλημα παραμένει η ανικανότητα του CHP να αναπτύξει μια αυθεντική πολιτική για τους Κούρδους (το MHP αρνείται να αναγνωρίσει το Κουρδικό ζήτημα). Ο Ερντογάν έχει τη δυνατότητα να κερδίσει τους Κούρδους και με τη λογική και με το συναίσθημα.
 
Τάσσεστε υπέρ της ένταξης της Τουρκίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Παρά ταύτα, αναγνωρίζετε κάποιους πολιτικούς χειρισμούς εκ μέρους της Τουρκίας που θα μπορούσαν να αναστείλουν αυτή την ένταξη;
 
Η Ευρωπαϊκή Ένωση των 28 δε θα εξασφαλίσει ποτέ την απαραίτητη ομοφωνία για να αναστείλει τις διαπραγματεύσεις και ο Ερντογάν δε θα φτάσει ποτέ τόσο μακριά ώστε να προκαλέσει κάτι τέτοιο. Παρόλα αυτά, η πρόοδος των διαπραγματεύσεων φαίνεται πως... πνέει τα λοίσθια και οι προοπτικές γίνονται όλο και πιο αμυδρές για την ένταξη ακόμη και για μετά την περίοδο 2014-2020. Αλλά η έκπληξη μπορεί να προκύψει από τη διευθέτηση του Κυπριακού αδιεξόδου.
 
email