Ημ/νια δημοσίευσης: Σάββατο, 23 Φεβρουαρίου 2019

Πόσα κοινά έχουν μεταξύ τους οι ευρωσκεπτικιστές;

 Εν όψει των ευρωεκλογών του Μαΐου υπάρχει η σκέψη στις τάξεις των δεξιών ευρωσκεπτικιστικών κομμάτων να δημιουργηθεί ένα ενιαίο εκλογικό μέτωπο. Σε αυτήν την προσπάθεια την πρωτοβουλία κινήσεων δείχνει να έχει ο κος Σαλβίνι,  πρόεδρος του εθνολαϊκιστικού κόμματος Λέγκα του Βορρά. Σε αυτήν την περίπτωση εγείρεται το ζήτημα της δυνατότητας σύγκλησης των διάφορων κομμάτων της ευρωσκεπιτικιστικής οικογένειας.

Ο ευρωσκεπτικισμός αποτελεί μια σύνθετη πολιτική  τάση. Οι Taggartκαι Szczerbiak(2000) τον διακρίνουν σε δύο είδη, τον σκληρό (hard) και τον ήπιο (soft) ευρωσκεπιτικισμό.  Ο μεν πρώτος υποδηλώνει μια συνολική άρνηση προς το ευρωπαϊκό οικοδόμημα και τις αρχές του, ο δε δεύτερος μια διαφωνία προς συγκεκριμένες πολιτικές της Ε.Ε. Επιπλέον, στο ευρωσκεπιτικιστικό ρεύμα εντάσσονται τόσο κόμματα της άκρας αριστεράς όσο  και κόμματα της άκρας δεξιάς, γεγονός που από μόνο του περιπλέκει ακόμη περισσότερο την κατάσταση.

Η προσέγγιση των κομμάτων της άκρας αριστεράς όσον αφορά την Ε.Ε. επικεντρώνεται σε ζητήματα οικονομίας. Η εναντίωσή τους εδράζεται στην ενιαία αγορά και τον τρόπο που αυτή ενισχύει τους καπιταλιστές σε βάρος της εργατικής τάξης (Burni2018). Σε αντίθεση με αυτήν την οικονομοκεντρική προσέγγιση, τα ακροδεξιά ευρωσκεπτικιστικά κόμματα εφορμούν εναντίον της Ε.Ε. από μια πολιτισμική σκοπιά, η οποία έχει στο επίκεντρό της την απώλεια της εθνικής κυριαρχίας των κρατών προς όφελος του ευρωπαϊκού υπερεθνικού οργανισμού (Burni2018).

Η προσέγγιση του ζητήματος της δυνατότητας σύγκλισης των ευρωσκεπτικιστικών κομμάτων θα γίνει με βάση τον ορισμό τον ακροδεξιών κομμάτων ως τοπικιστικά (nativist), αυταρχικά και λαϊκιστικά από τον Mudde(2007). Το στοιχείο του αυτοχθονισμού- τοπικισμού (nativism) συμπεριλαμβάνει τα στοιχεία του εθνικισμού και της ξενοφοβίας οδηγώντας σ την πεποίθηση ότι οι μη γηγενείς αποτελούν ζημιογόνο παράγοντα για την ομοιογένεια του κράτους. Η αυταρχική τους πλευρά συνεπάγεται μια προσκόλληση σε αυταρχικές αξίες, αλλά όχι την κατάλυση του δημοκρατικού πολιτεύματος. Τέλος ο λαϊκισμός στη βάση του έχει τον αντίληψη ότι η κοινωνία χωρίζεται σε δύο μέρη, από τη μία βρίσκεται ο λαός και από την άλλη οι διεφθαρμένες ελίτ που προσπαθούν να τον εκμεταλλευτούν (Burni2018).

Από τα παραπάνω φαίνεται πως μία συμφωνία ευρωσκεπτικιστών,  που να περιλαμβάνει κόμματα από το φάσμα της άκρας αριστεράς και της άκρας δεξιάς είναι δύσκολη. Τα χαρακτηριστικά των ακροδεξιών κομμάτων της ξενοφοβίας και της προσήλωσης σε αυταρχικές αξίες, τα διαφοροποιούν ριζικά από τα ακροαριστερά κόμματα, με αποτέλεσμα η συμφωνία σε πολλά σημαντικά ζητήματα να είναι αδύνατη. Επιπλέον, λόγω αυτού, παρουσιάζεται χάσμα στην πηγή της κριτικής στάσης των ακροδεξιών κομμάτων απέναντι στην Ε.Ε. που έχει πολιτισμικά χαρακτηριστικά. Ωστόσο το λαϊκιστικό στοιχείο μπορεί να αποτελέσει σημείο επαφής, όπως έχει αποδειχθεί τόσο στην κυβέρνηση της Ελλάδας ΣΥΡΙΖΑ-ΑΝΕΛ όσο και σε αυτήν της Ιταλίας μεταξύ Λέγκας του Βορρά και του M5S. Μια σύμπραξη με βάση το λαϊκισμό ενδεχομένως να μπορούσε να φέρει εκλογική επιτυχία, όμως θα οδηγούσε σε δυσκολίες πολιτικής σύμπλευσης στη διάρκεια της πενταετούς θητείας του ευρωκοινοβουλίου.

Όπως παρατηρεί η Burni(2018) τα ακροδεξιά κόμματα συγκροτούν μια αρκετά ομοιογενή κομματική οικογένεια. Η  συμφωνία αυτή σε πολλά ζητήματα που αφορούν την Ε.Ε. καθώς και τα κοινά στοιχεία του τοπικισμού, της ξενοφοβίας και του αυταρχισμού καθιστούν την προεκλογική και κατόπιν πολιτική τους συμμαχία εφικτή. Αυτό που θα μπορούσε να προκαλέσει σημαντικό εμπόδιο είναι οι σχέσεις με τρίτες χώρες, με χαρακτηριστικό παράδειγμα τις σχέσεις με τη Ρωσία, και γενικότερα η οπτική των κομμάτων αυτών πάνω στη διεθνή πολιτική.

Φαίνεται, λοιπόν, πως μια προεκλογική συμμαχία που να εμπεριέχει κόμματα και της άκρας αριστεράς και της άκρας δεξιάς δείχνει δύσκολα υλοποιήσιμη, καθώς οι ιδεολογικές διαφορές είναι αγεφύρωτες. Από την άλλη, στα πλαίσια της ευρωσκεπτικιστικής άκρας δεξιάς το εγχείρημα παρουσιάζεται ρεαλιστικό, διότι τα κοινά τους σημεία είναι πολλά τόσο σε ιδεολογικό επίπεδο όσο και στην εναντίωσή τους προς την Ε.Ε.

Αλέξανδρος Κολυβάς

1.            Burni Aline.  European Union Issues and Party Competition: How Does the Popularity of Extreme Right Parties Affect EU Positions of Mainstream Parties?  Preliminary Version,  Author’s courtesy

2.            Mudde, C (2007). Populist Radical Right Parties in Europe. Cambridge:Cambridge University Press.

3.            Taggart, P & Szczerbiac, A. (2002). The Party Politics of Euroscepticism in EU Member and Candidate States.  Paul  Taggart and Aleks Szczerbiak Opposing Europe Research Network, Working Paper No 6, (51), 1-45

 

email