Ημ/νια δημοσίευσης: Τετάρτη, 13 Φεβρουαρίου 2013

Χρ.Γιαλλουρίδης : Δύσκολη ισορροπία η διαπραγμάτευση για Κυπριακό και οικονομία

 

Ο Καθηγητής Χριστοδουλός Γιαλλουρίδης εντοπίζει τις προκλήσεις που θα αντιμετωπίσει ο επόμενος Πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας.

Μιλώντας στο Παρατηρητήριο Εκλογών και τον Παναγιώτη Κακολύρη, ο Διευθυντής του Κέντρου Ανατολικών Σπουδών του Παντείου Πανεπιστημίου, αναλύει τις πολιτικές ισορροπίες  στην Κύπρο, επισημαίνει τις διαφορές μεταξύ των υποψηφίων Προέδρων, επιχειρεί μια ιστορική αναδρομή σε λάθη που οδήγησαν το Κυπριακό σε στασιμότητα και εξηγεί γιατί θα κερδίσει τις εκλογές ο Αναστασιάδης.

 

Παρακολουθώντας την προεκλογική διαδικασία, έχω την αίσθηση ότι είναι η πρώτη φορά που δεν κυριαρχεί στην πολιτική ατζέντα το Κυπριακό, αλλά ένα άλλο θέμα όπως η αντιμετώπισης της οικονομικής κρίσης. 

Ναι, έχετε δίκιο. Έχει περάσει η επίλυση του Κυπριακού σε δεύτερη μοίρα στη δημόσια συζήτηση και νομίζω ότι αυτό καθρεφτίζει τις ανησυχίες της κοινής γνώμης αυτή τη στιγμή.   Υπάρχουν δύο παράμετροι οι οποίοι καθορίζουν αυτή την εξέλιξη. Η πρώτη είναι ότι το Κυπριακό είναι εδώ και 40 χρόνια άλυτο. Δεν υπήρξε καμία ουσιαστική πρόοδος, εκτός φυσικά από το ότι επεβίωσε η Κυπριακή Δημοκρατία, μπήκε στην ΕΕ και έχει μια διεθνή παρουσία. Ωστόσο ο κόσμος άρχισε δυστυχώς να συνηθίζει στην ιδέα της παρουσίας των Τούρκων στο βορρά. Η έννοια της κατοχής έχει μερικώς απομυθοποιηθεί, ειδικά μετά το άνοιγμα των λεγομένων «συνόρων».  Επίσης το ίδιο το Κυπριακό «κούρασε», όπως συνέβη και στην Ελλάδα. Έχει δημιουργηθεί μια αίσθηση ότι το πρόβλημα δεν λύνεται. Η Τουρκία είναι ισχυρή χώρα. Αν δεν κάνεις πόλεμο δεν απελευθερώνεται ο τόπος. Η διζωνική Ομοσπονδία είναι μια φόρμα που δεν δίνει καμία εγγύηση επιβίωσης, επομένως γιατί να συμβιβαστείς, αν δεν διασφαλίζεις τον ελληνισμό και την ύπαρξη του κράτους.

Η δεύτερη παράμετρος είναι η οικονομική κρίση η οποία ενέσκηψε στην Κύπρο αιφνιδίως, διότι όπως ξέρετε η Κύπρος είχε μια πολύ δυνατή οικονομία. Ήταν μια ακμάζουσα κοινωνία η οποία κατάφερε να ανακάμψει μετά την εισβολή. Δεν είναι τυχαίο ότι θεωρήθηκε διεθνώς ένα Μεσογειακό θαύμα Γερμανικού τύπου. Η Κύπρος ανοικοδομήθηκε από τα ερείπια και αυτό είναι ένα μεγάλο επίτευγμα.

Σήμερα όμως, νομίζω ότι η Κύπρος πλήρωσε την Ελληνική κρίση, διότι τα ομόλογα τα οποία διέθεταν οι Κυπριακές τράπεζες, τις οδήγησαν σε μερική κατάρρευση. Εξάλλου πρόκειται για μια μικρή οικονομία η οποία είναι δύσκολο να αναπτύξει άλλους τομείς. Φυσικά υπήρξαν και λάθη της κυβέρνησης Χριστόφια και λάθος επιλογές προσώπων - πολιιτκών. 

Έτσι φτάσαμε σήμερα, η Κύπρος που είχε συγκριτικό πλεονέκτημα την οικονομία της να κινδυνεύει με πτώχευση. Αυτό είναι ένα μεγάλο πρόβλημα. 

Έχετε ζήσει την Ελλάδα λίγο πριν το Μνημόνιο. Βλέπετε κάποια κοινά με την περίοδο που περνά τώρα η Κύπρος;

Δεν υπάρχουν παραλληλισμοί, διότι το κυπριακό πρόβλημα, σε αντίθεση με το ελληνικό δεν προήλθε από το δημοσιονομικό αλλά από το τραπεζικό. Τα νοικοκυριά χρωστάνε στις τράπεζες οι οποίες έχουν πρόβλημα. 

Η αίσθηση που έχω είναι ότι οι κυπριακές κυβερνήσεις (και η σημερινή και η επόμενη) δεν θα δεχθούν το μνημόνιο χωρίς να διαπραγματευτούν. Ήδη υπάρχει μια σκληρή διαπραγμάτευση. Εδώ υπήρξε το λάθος της κυβέρνησης Παπανδρέου που «παρέδωσε» χωρίς να διαπραγματευτεί. Δεν συζήτησε τις ιδιαιτερότητες της χώρας μας και δέχθηκε μια φόρμουλα που όμως δεν είχε εφαρμογή στην Ελλάδα.

 

Παρακολουθώντας την προεκλογική διαδικασία ποιες βασικές διαφορές εντοπίζετε μεταξύ υποψηφίων; 

Πρόκειται στην πραγματικότητα για τη σύγκρουση δύο πόλων. Ο Νίκος Αναστασιάδης του Δημοκρατικού Συναγερμού και ο Σταύρος Μαλάς, ανεξάρτητος του ΑΚΕΛ, από τη μία και από την άλλη ο Γιώργος Λιλλήκας. Οι δύο πρώτοι αποδέχονται τη διζωνική Ομοσπονδία ως βάση για συζήτηση για την επίλυση του Κυπριακού, ενώ ο άλλος διεκδικεί ένα σχήμα πολύπεριφερειακής ομοσπονδίας στο πλαίσιο μιας επαναδιαπραγμάτευσης του Κυπριακού από μηδενική βάση. Αυτό βέβαια δεν ξέρω πόσο ρεαλιστικό είναι, με δεδομένο ότι οι Τούρκοι δεν θα δεχθούν την επαναδιαπραγμάτευση σε αυτή τη βάση. Ποιοι θα πείσουν τους Τούρκους, οι οποίοι είναι πανίσχυροι σήμερα; Ούτε ο διεθνής παράγοντας είναι σε θέση να το κάνει. Διαπιστώνουμε ότι πλέον δεν «ακούν» ούτε καν τους αμερικανούς. Δεν είναι εύκολο να ασκηθεί πίεση στην Άγκυρα. 

Αυτή πάντως είναι η βασική διαφορά μεταξύ των υποψηφίων. Ο Λιλλήκας θεωρεί ότι το θέμα της διζωνικής αποτελεί υποθήκευση της Κύπρου και θα είμαστε σε χειρότερη μοίρα απ ότι σήμερα.  Διότι μην ξεχνάτε ότι η κατεχόμενη πλευρά της Κύπρου έχει κάπου 200.000 πληθυσμό, εκ των οπίων οι 120.000 είναι έποικοι. Έχει μια οικονομία εξαθλιωμένη. Αν υπάρξει διζωνική ομοσπονδία θα χρειαστεί ο Νότος να στηρίζει τον Βορρά. Επομένως ποιος θα κληθεί να πληρώσει το κόστος; Αυτό έλεγε και το Σχέδιο Αννάν: ότι η Νότια Πολιτεία θα στήριζε τη Βόρεια. Σκεφτείτε ότι στο Βορρά έχουν κάπου 70 χιλιάδες δημοσίους υπαλλήλους, τους οποίους σήμερα τους πληρώνει η Τουρκία. Ποιος θα τους πληρώσει αύριο και τι θα τους κάνει όλους αυτούς τους ανθρώπους ο Νότος, όταν αποχωρήσει η Τουρκία; Υπάρχουν διάφορα προβλήματα. Όλα αυτά πρέπει να συνυπολογίζονται και ίσως είναι καλύτερα να μην κάνεις τίποτα- καμία διαπραγμάτευση- και να μείνεις όπως είσαι, παρά να κάνεις κάτι χειρότερο απ αυτό που έχεις σήμερα. Διότι και με αυτό τον τρόπο θα ακυρωθεί ουσιαστικά και η ύπαρξης της Κυπριακής Δημοκρατίας, θα έχουμε ένα νέο κοινό κράτος.

 

Ξανακοιτώντας τη σύγχρονη ιστορία της Κύπρου, θεωρείτε ότι χάθηκαν ευκαιρίες και φτάσαμε σε αυτό το σημείο;

Οπωσδήποτε…. Οι μεγαλύτερες ευκαιρίες χάθηκαν μεταξύ 1974 και 1980. Τότε ήταν πάρα πολύ «ζεστό» το Κυπριακό. Τότε η Τουρκία κατέρρεε. Η Ελλάδα ήταν πολύ δυνατή. Η κυβέρνηση Καραμανλή είχε μεγάλη διεθνή δύναμη, η οικονομία ανέκαμπτε, οι ένοπλες δυνάμεις ήταν ισχυρότερες απ αυτές της Τουρκίας, είχαν το «πάνω χέρι» στον αέρα και τη θάλασσα. Τότε ίσως μπορούσαμε να διαπραγματευτούμε μία λύση βιώσιμη. Και το σημαντικότερο είναι ότι όταν είσαι σε μια τέτοια διαδικασία πρέπει να έχεις υπόψιν σου το δόγμα των «ισοδυνάμων στην διαπραγμάτευση» που διατύπωσε ο Θουκυδίδης. Πρέπει να είσαι ισχυρός. Τότε ήταν ισχυρή και η Ελλάδα και η Κύπρος, καθώς υπήρχε η διεθνής δυναμική της εισβολής. Είχαμε πολύ κόσμο μαζί μας. Είχαμε τα ψηφίσματα του ΟΗΕ, ενώ η Τουρκία κατέρρεε. Δηλαδή μπορούσαμε να διαπραγματευτούμε και να πιέσουμε πολύ περισσότερο απ’ ότι σήμερα.  Επίσης πιστεύω ότι την περίοδο που εκπονήθηκε το Σχέδιο Αννάν, δηλαδή 2000 – 2004, και η Κύπρος και η Ελλάδα ήταν πολύ πιο «ισχυρές» απ ότι σήμερα. Θυμίζω ότι το 2002 η Τουρκία ήταν στο ΔΝΤ. Θεωρώ ότι τότε έγινε κακή διαπραγμάτευση από τις κυβερνήσεις Σημίτη - Κληρίδη. Κυρίως από την κυβέρνηση Σημίτη. Έτσι βγήκε το σχέδιο Αννάν, το οποίο δεν ήταν στη σωστή κατεύθυνση. 

 

Είδα το debate μεταξύ των υποψηφίων για την εξωτερική πολιτική και ήταν πολύ εμφανές ότι το Σχέδιο Αννάν σκιάζει ακόμα την πολιτική ζωή της Κύπρου. 

Τη σκιάζει διότι ο Νίκος Αναστασιάδης και ο Σταύρος Μαλάς το υποστήριξαν. Η κυπριακή κοινωνία το απέρριψε και συνεχίζει να το απορρίπτει. Όταν λοιπόν προσάπτεις το σχέδιο Αννάν στους αντιπάλους σου, υπενθυμίζεις πόσο κακή επιλογή έκαναν τότε. Δηλαδή ο Λιλλήκας (που τότε ήταν υπουργός του Τάσου Παπαδόπουλου) το προσάπτει στους δύο αντιπάλους του. Αυτό λοιπόν χρησιμοποιείται ως πολιτικό όπλο πλέον.

 

Όλες οι δημοσκοπήσεις όμως δείχνουν μπροστά τον Αναστασιάδη 

Νομίζω δεν υπάρχει καμία αμφιβολία ότι θα κερδίσει. Μάλιστα ορισμένοι ισχυρίζονται ότι θα κερδίσει χωρίς δεύτερο γύρο. Εγώ δεν έχω την ίδια αίσθηση. Πάντως ο Αναστασιάδης θα είναι ο επόμενος Πρόεδρος διότι η αριστερά (το ΑΚΕΛ) πληρώνει τα μεγάλα λάθη που έγιναν κατά την προεδρία Χριστόφια και βεβαίως ο υποψήφιος του κόμματος είναι σχετικά άγνωστος στην κυπριακή κοινωνία. 

Ο δε Γιώργος Λιλλήκας δεν πείθει, παρά την ενδιαφέρουσα και πατριωτική θέση του για την απελευθέρωση. Δεν πείθει ότι μπορεί να το κάνει. Αυτό συνδέεται και με το ότι το Κυπριακό δεν «τραβάει» τόσο πολύ και οι πολίτες συζητούν περισσότερο για την αντιμετώπιση της οικονομικής κρίσης. Διότι η οικονομία επηρεάζει πιο πολύ την καθημερινή ζωή των ανθρώπων που σκέφτονται ότι μπορούν να έχουν σημαντικά προβλήματα στο μέλλον. 

 

Αν πάρουμε λοιπόν το σενάριο Αναστασιάδη, ποιες πιστεύετε ότι θα είναι οι μεγαλύτερες προκλήσεις τις οποίες θα αντιμετωπίσει; 

Σίγουρα θα είναι μεγάλες προκλήσεις. Το είπα και του ιδίου, λέγοντας του ότι η θέση του θα είναι τόσο δύσκολη όσο του Σαμαρά όταν ανέλαβε τη διακυβέρνηση. Θα βρεθεί μπροστά σε μα τρικυμία προβλημάτων τα οποία προς στιγμή εμφανίζονται ανυπέρβλητα. Η Γερμανική σοσιαλδημοκρατία τώρα απειλεί ότι δεν θα ψηφίσει το κυπριακό μνημόνιο. Η Γερμανία  θέλει να θέσει όρους για το κυπριακό τραπεζικό σύστημα ώστε να μην μπορούν οι ρώσοι να φέρνουν τα κεφάλαια τους στην Κύπρο (κάτι που λανθασμένα το θεωρούν ξέπλυμα βρώμικου χρήματος. Είναι μια επιλογή για λόγους φορολογικής διευκόλυνσης). Αν λοιπόν φύγουν τα ρωσικά κεφάλαια, η Κύπρος θα έχει έτσι κι αλλιώς πρόβλημα. Η παρουσία της Ρωσίας στην οικονομία είναι πολύ μεγαλύτερη ακόμα και απ αυτή που φαίνεται . 

Επίσης ο νέος Πρόεδρος θα πρέπει να διαπραγματευτεί τους όρους με τους οποίους θα έρθει το μνημόνιο και αυτό δεν είναι εύκολο έργο. 

Το άλλο πρόβλημα είναι το θέμα του φυσικού αερίου, το οποίο η Τουρκία απειλεί να το τινάξει στον αέρα. Ανακοίνωσαν ότι θα πάνε και αυτοί στο πεδίο 12 να κάνουν γεωτρήσεις. Ποιος θα πάει να τους εμποδίσει; Θα πάει η Κυπριακή Δημοκρατία που έχει τη διεθνή νομιμότητα και θα τους διώξει; Θα πάει το Ισραήλ, ή η Ελλάδα και θα τους πει μην πλησιάσετε, διότι εδώ είμαστε συνεταίροι και σύμμαχοι; Ξαφνικά εμφανίζονται προβλήματα τα οποία είναι απότοκα και της κρίσης. 

 

Σε ότι αφορά στο Κυπριακό εκτιμάτε ότι η σημερινή -μη λύση θα «κυριαρχήσει» το επόμενο διάστημα;

Αυτό πιστεύω εγώ. Δεν υπάρχει κανείς ο οποίος να υπογράψει μια λύση που να μην είναι πραγματικά -και όχι μόνο κατ όνομα -βιώσιμη. Είναι βεβαίως πιθανό να ασκηθούν μεγάλες πιέσεις στην κυπριακή κυβέρνηση για να διαπραγματευτεί πάνω σε μια δύσκολη ισορροπία μεταξύ του εθνικού και του οικονομικού ζητήματος (με το μνημόνιο τους αγωγούς και το φυσικό αέριο να είναι ανοικτά θέματα). 

 
email