Ημ/νια δημοσίευσης: Δευτέρα, 04 Φεβρουαρίου 2013

Κυπριακό Πολιτικό Σύστημα και Εκλογική Διαδικασία

Η Κύπρος είναι το τρίτο μεγαλύτερο νησί σε έκταση της Μεσογείου και ανήκει στην Νοτιοανατολική Ευρώπη και πιο συγκεκριμένα αποτελεί το νοτιοανατολικό άκρο της Ευρωπαϊκής Ένωσης αλλά και ολόκληρης της Ευρώπης. Ο Ελληνισμός της Κύπρου είναι καταγεγραμμένος από την εποχή του Τρωικού Πολέμου, ωστόσο ιδρύθηκε επίσημα ως Κυπριακή Δημοκρατία το 1960, μετά την υπογραφή του Συμφώνου Ζυρίχης-Λονδίνου (11 Φεβρουαρίου 1959), σύμφωνα με το οποίο προβλεπόταν η ανεξαρτητοποίηση του νησιού και ο ορισμός τριών επίσημων γλωσσών του κράτους, η Ελληνική, η Τουρκική και η Αγγλική. Μετά την Τουρκική εισβολή στην Κύπρο και την κατοχή του 1974, η Κυπριακή Δημοκρατία ελέγχει πλέον μόνο τα δύο τρίτα του νησιού, ενώ το βόρειο τμήμα κατέχεται παράνομα από την Τουρκία, η οποία το 1983 παρανόμως το ανακήρυξε σε «Τουρκική Δημοκρατία της Βορείου Κύπρου» , το λεγόμενο «ψευδοκράτος». Η ενέργεια αυτή καταδικάστηκε από το Συμβούλιο Ασφαλείας του Ο.Η.Ε. ενώ η «κρατική» οντότητα του τμήματος αυτού αναγνωρίζεται σήμερα μόνο από την Τουρκία. Συνεπώς, τα δεδομένα και ο γεωγραφικός χώρος εφαρμογής του πολιτικού συστήματος και της εκλογικής διαδικασίας αφορά μόνο στο ελεύθερο ελληνικό τμήμα της Κύπρου.

Το Πολιτειακό σύστημα της Κύπρου είναι η Προεδρική Δημοκρατία, με Έλληνα Πρόεδρο και Τούρκο Αντιπρόεδρο. Η εκτελεστική εξουσία ασκείται από τον Πρόεδρο και από ενδεκαμελές Υπουργικό Συμβούλιο. Η Νομοθετική Εξουσία ασκείται από τη Βουλή των Αντιπροσώπων, η οποία αποτελείται από ογδόντα (80) έδρες, πενήντα έξι (56) για τους Ελληνοκύπριους και είκοσι τέσσερις (24) για τους Τουρκοκύπριους, οι οποίοι εκλέγονται με άμεση καθολική ψηφοφορία από το λαό με το σύστημα της απλής αναλογικής και για πενταετή θητεία.

Οι αρμοδιότητες του Προέδρου της Δημοκρατίας είναι οι εξής:

  • Αντιπροσωπεύει τη Δημοκρατία σε κάθε επίσημη εκδήλωση.
  • υπογράφει τα διαπιστευτήρια των διπλωματικών απεσταλμένων και δέχεται τα διαπιστευτήρια των ξένων διπλωματικών απεσταλμένων.
  • υπογράφει τις πράξεις επικύρωσης των Διεθνών Συνθηκών, συμβάσεων ή/και των συμφωνιών.
  • απονέμει τις τιμητικές διακρίσεις της Δημοκρατίας.

Προϋποθέσεις για να θέσει κάποιος πολίτης της Δημοκρατίας υποψηφιότητα για την Προεδρεία είναι οι εξής:

  • Κατά το χρόνο της εκλογής να έχει συμπληρώσει το 35ο έτος της ηλικίας του.
  • Να μην έχει καταδικασθεί για αδίκημα ατιμωτικό ή ηθικής αισχρότητας ή να μην έχει στερηθεί της εκλογιμότητας, κατόπιν απόφασης αρμόδιου Δικαστηρίου της Δημοκρατίας, ένεκα οιουδήποτε εκλογικού αδικήματος.
  • Να μην πάσχει από διανοητική νόσο που να τον καθιστά ανίκανο να ασκήσει τα καθήκοντα του Προέδρου της Δημοκρατίας.

Όσον αφορά στην εκλογή του Προέδρου της Δημοκρατίας είναι άμεση και διενεργείται κάθε πέντε χρόνια, με καθολική και μυστική ψηφοφορία. Αν υποβληθεί μόνο μια υποψηφιότητα τότε ο υποψήφιος ανακηρύσσεται ως εκλεγείς Πρόεδρος της Δημοκρατίας, χωρίς ψηφοφορία.

Σε περίπτωση που υπάρχουν περισσότερες της μιας υποψηφιότητες διενεργείται ψηφοφορία και ο υποψήφιος, που λαμβάνει ποσοστό πέραν του 50% του συνολικού αριθμού των εγκύρων ψήφων, εκλέγεται ως Πρόεδρος της Δημοκρατίας. Αν κανένας υποψήφιος δεν πάρει τον απαιτούμενο αριθμό ψήφων, η εκλογή επαναλαμβάνεται, κατά την αντίστοιχη ημέρα της αμέσως επόμενης εβδομάδας, μεταξύ των δύο επικρατέστερων υποψηφίων, που έχουν πάρει το μεγαλύτερο αριθμό έγκυρων ψήφων και, ο υποψήφιος που λαμβάνει, κατά την επαναληπτική εκλογή, το μεγαλύτερο αριθμό έγκυρων ψήφων εκλέγεται ως Πρόεδρος της Δημοκρατίας.

Η εκλογή νέου Προέδρου της Δημοκρατίας διεξάγεται πριν την εκπνοή της προεδρικής θητείας της πενταετούς περιόδου του απερχόμενου Προέδρου, σε τρόπο ώστε να καθίσταται δυνατή η εγκατάσταση του νέου Προέδρου την ημέρα κατά την οποία λήγει η περίοδος αυτή.

Η Προεδρική Θητεία είναι πενταετής και αρχίζει την ημέρα εγκατάστασης του νέου Προέδρου από τη Βουλή των Αντιπροσώπων, ενώπιον της οποίας ο Πρόεδρος δίδει επισήμως διαβεβαίωση για πίστη και σεβασμό στο Σύνταγμα και τους Νόμους της Δημοκρατίας και για διατήρηση της ανεξαρτησίας και εδαφικής ακεραιότητας της Κύπρου. Η Βουλή των Αντιπροσώπων συνεδριάζει ειδικά για το σκοπό αυτό την ημέρα κατά την οποία λήγει η πενταετής θητεία του απερχόμενου Προέδρου της Δημοκρατίας.

Έκπτωση Προεδρικού Αξιώματος σημειώνεται λόγω θανάτου ή παραίτησης του κατόχου του αξιώματος, ή λόγω καταδίκης του Προέδρου για εσχάτη προδοσία ή για οιονδήποτε άλλο αδίκημα ατιμωτικό ή ηθικής αισχρότητας ή λόγω διαρκούς σωματικής ή διανοητικής ανικανότητας ή λόγω απουσίας μη προσωρινής, που να καθιστά αδύνατη την ενεργό εκπλήρωση των προεδρικών καθηκόντων. Η παραίτηση του Προέδρου της Δημοκρατίας υποβάλλεται γραπτώς στη Βουλή των Αντιπροσώπων, μέσω του Προέδρου της.

Πρόεδροι της Κυπριακής Δημοκρατίας (1959-σήμερα)

  1. Αρχιεπίσκοπος Μακάριος (1959 - 1977)
  2. Σπύρος Κυπριανού (1977 - 1988)
  3. Γιώργος Βασιλείου (1988 - 1993)
  4. Γλαύκος Κληρίδης (1993 - 2003)
  5. Τάσσος Παπαδόπουλος (2003 - 2008)
  6. Δημήτρης Χριστόφιας (2008 - )

13 Δεκεμβρίου 1959:

Οι πρώτες προεδρικές εκλογές στην Κύπρο έγιναν κατά τη διάρκεια της μεταβατικής περιόδου προς την ανεξαρτησία. Αντίπαλοι ήταν ο Αρχιεπίσκοπος Μακάριος, που υποστηρίχθηκε από την πλειονότητα των αγωνιστών της ΕΟΚΑ και ο Ιωάννης Κληρίδης (πατέρας του Γλαύκου Κληρίδη), τον οποίον στήριξαν το ΑΚΕΛ και οι αντιτιθέμενοι στις συμφωνίες Λονδίνου - Ζυρίχης. Νικητής και πρώτος πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας αναδείχθηκε ο Αρχιεπίσκοπος Μακάριος που εξασφάλισε το 66,29% των ψήφων, έναντι 32,92% του Ιωάννη Κληρίδη. Ταυτόχρονα έγιναν εκλογές και για τον Αντιπρόεδρο της Κυπριακής Δημοκρατίας μεταξύ των Τουρκοκυπρίων και εξελέγη ο Φαζίλ Κουτσιούκ, χωρίς ανθυποψήφιο.

Χαρακτηριστικό της εκλογικής αυτής αναμέτρησης ήταν η μη υποστήριξη του Γλαύκου Κληρίδη προς τον πατέρα του Ιωάννη και η σύμπλευσή του με το μακαριακό στρατόπεδο. Κατηγορήθηκε τότε ότι παραβίαζε τη χριστιανική εντολή «τίμα τον πατέρα σου και τη μητέρα σου...». Εκείνος απαντούσε με το αρχαιοελληνικό «πατρός τε και μητρός τε και των άλλων προγόνων απάντων τιμιότερον και αγιότερον εστίν η πατρίς».

25 Φεβρουαρίου 1968:

Οι δεύτερες προεδρικές εκλογές ήταν προγραμματισμένες για το 1965. Αναβλήθηκαν, λόγω των σοβαρών διακοινοτικών ταραχών του 1963/1964 και η Βουλή με ψήφισμά της παρέτεινε τη θητεία του προέδρου Μακαρίου μέχρι το 1968. Οι εκλογές έγιναν τελικά στις 25 Φεβρουαρίου 1968 μέσα σε πολύ έντονο κλίμα, αντεγκλήσεις και έκτροπα. Το θέμα που κυριάρχησε ήταν η ένωση της Κύπρου με την Ελλάδα. Υποψήφιοι ήταν ο Αρχιεπίσκοπος Μακάριος, τον οποίον υποστήριξαν οι αγωνιστές (Πατριωτικό Μέτωπο) και το ΑΚΕΛ, ενώ οι Ενωτικοί (ΔΕΚ) τάχθηκαν με τον ψυχίατρο Τάκη Ευδόκα. Η νίκη του Μακαρίου ήταν συντριπτική. Συγκέντρωσε το 96,26% των ψήφων έναντι 3,74% του Τάκη Ευδόκα. Ο Μακάριος, στο πλαίσιο της πολιτικής του «εφικτού» αντί του «ευκταίου», είχε «παγώσει» το ζήτημα της Ένωσης, ενώ ο Ευδόκας κατήλθε ως υποψήφιος για να συντηρήσει και να προβάλει το θέμα της Ένωσης με την Ελλάδα.

18 Φεβρουαρίου 1973:

Στις εκλογές του 1973 ο Αρχιεπίσκοπος Μακάριος ήταν ο μόνος υποψήφιος κι έτσι επανεξελέγη για τρίτη θητεία, χωρίς ψηφοφορία. Παρέμεινε στον προεδρικό θώκο μέχρι το θάνατό του, στις 3 Αυγούστου 1977.

10 Σεπτεμβρίου 1977:

Τον Μακάριο διαδέχθηκε στην Προεδρία της Δημοκρατίας ο Πρόεδρος της Βουλής των Αντιπροσώπων Σπύρος Κυπριανού, για το υπόλοιπο της προεδρικής θητείας, που έληγε τον Φεβρουάριο του 1978. Ήταν ο μοναδικός υποψήφιος και οι πολίτες δεν χρειάστηκε να προσέλθουν στις κάλπες.

5 Φεβρουαρίου 1978:

Ο Σπύρος Κυπριανού επανεξελέγη χωρίς αντίπαλο και χωρίς ψηφοφορία. Ο Γλαύκος Κληρίδης, που είχε εκφράσει την επιθυμία να διεκδικήσει το αξίωμα, απέσυρε την υποψηφιότητά του, λόγω της απαγωγής του γιου του Σπύρου Κυπριανού, Αχιλλέα (Δεκέμβριος 1977), και σε ένδειξη ομοψυχίας του πολιτικού κόσμου.

13 Φεβρουαρίου 1983:

Ο Σπύρος Κυπριανού επανεξελέγη στην Προεδρία της Δημοκρατίας, με την ψήφο του λαού αυτή τη φορά. Υποστηρίχθηκε από το κόμμα του ΔΗΚΟ και το ΑΚΕΛ, συγκεντρώνοντας το 56,54% των ψήφων, έναντι 33,93% του Γλαύκου Κληρίδη (ΔΗΣΥ) και 9,53% του Βάσου Λυσσαρίδη (ΕΔΕΚ). Κυρίαρχο θέμα στην προεκλογική εκστρατεία ήταν το «Μίνιμουμ πρόγραμμα» που συνέπηξαν το ΔΗΚΟ με το ΑΚΕΛ ή «Κοινοπραξία», όπως λεγόταν από την αντιπολίτευση, για το οποίο υπήρξε διαφωνία και από μέρους του πρωθυπουργού της Ελλάδας Ανδρέα Παπανδρέου. Η πανεθνική διάσκεψη για το Κυπριακό και η σκανδαλολογία (δρόμος Λευκωσίας - Λεμεσού), ήταν επίσης ανάμεσα στα θέματα της προεκλογικής εκστρατείας.

14 & 21 Φεβρουαρίου 1988:

Πέντε υποψήφιοι διεκδίκησαν τον προεδρικό θώκο και η εκλογή κρίθηκε για πρώτη φορά σε δύο γύρους, καθώς κανείς από τους υποψηφίους δεν έλαβε το 50% '1 ψήφο, όπως απαιτείται. Στον πρώτο γύρο (14 Φεβρουαρίου) έλαβαν: Γλαύκος Κληρίδης (ΔΗΣΥ) 33,32%, Γιώργος Βασιλείου (ανεξάρτητος με την υποστήριξη του ΑΚΕΛ) 30,11%, Σπύρος Κυπριανού (ΔΗΚΟ) 27,29%, Βάσος Λυσσαρίδης (ΕΔΕΚ) 9,22% και ο ανεξάρτητος Θράσος Γεωργιάδης 0,06%. Στο δεύτερο γύρο (21 Φεβρουαρίου) επικράτησε ο Γιώργος Βασιλείου με 51,63% έναντι 48,37% του Γλαύκου Κληρίδη.

Ο Γιώργος Βασιλείου, νεοφανής στο πολιτικό σκηνικό, υποσχόταν ανανέωση της πολιτικής ζωής, περισσότερη δημοκρατία, και εξέφρασε τη διάθεσή του για λύση του Κυπριακού το συντομότερο δυνατό. «Θέλω λύση χθες», έλεγε χαρακτηριστικά. Ο Γλαύκος Κληρίδης επαγγελλόταν εθνική συμφιλίωση και σωτηρία της Κύπρου από τον Αττίλα.

7 & 14 Φεβρουαρίου 1993:

Πέντε υποψήφιοι και εκλογή σε δύο γύρους. Στον πρώτο γύρο (7 Φεβρουαρίου) ο Πρόεδρος Βασιλείου με τις ψήφους του ΑΚΕΛ εξασφάλισε το 44,15%, ο Γλαύκος Κληρίδης του ΔΗΣΥ το 36,74%, ο Πασχάλης Πασχαλίδης (ΔΗΚΟ-ΕΔΕΚ) το 18,64%, ο Γεώργιος Μαυρογένης το 0,25% και ο Γιαννάκης Ταλιώτης το 0,21%. Στο δεύτερο γύρο (14 Φεβρουαρίου) κέρδισε ο Γλαύκος Κληρίδης, που είχε τη στήριξη και του ΔΗΚΟ με ποσοστό 50,31% έναντι 49,69% που εξασφάλισε ο Γιώργος Βασιλείου.

Κύριο θέμα της προεκλογικής εκστρατείας ήταν η λεγόμενη «δέσμη ιδεών Γκάλι» για τη λύση του Κυπριακού, που αποτέλεσε τη βάση για το κατοπινό «Σχέδιο Ανάν». Βασιλείου και Κληρίδης την υποστήριξαν με διαφοροποιήσεις, ενώ κατηγορηματικά αντίθετος ήταν ο κοινός υποψήφιος ΕΔΕΚ-ΔΗΚΟ, Πασχαλίδης, που όμως δεν πέρασε στον δεύτερο γύρο.

8 & 15 Φεβρουαρίου 1998:

Επτά υποψήφιοι και εκλογή σε δύο γύρους. Στον πρώτο γύρο (8 Φεβρουαρίου) έλαβαν: Γεώργιος Ιακώβου 40,61% (ΔΗΚΟ-ΑΚΕΛ), Γλαύκος Κληρίδης (ΔΗΣΥ) 40,06%, Βάσος Λυσσαρίδης (ΕΔΕΚ) 10,59%, Αλέξης Γαλανός (πρώην στέλεχος του ΔΗΚΟ) 4,04%, Γιώργος Βασιλείου 3%, Νίκος Κουτσού 0,91% και Νίκος Ρολάνδης 0,78%. Στο δεύτερο γύρο (15 Φεβρουαρίου) επικράτησε ο Γλαύκος Κληρίδης, που εξασφάλισε το 50,82% των ψήφων με τη στήριξη των Ρολάνδη, Βασιλείου, Γαλανού και Κουτσού, ενώ ο Γιώργος Ιακώβου έλαβε το 49,18% των ψήφων.

Στην προεκλογική περίοδο κυριάρχησαν οι ρωσικοί πύραυλοι SS-300 και η εγκατάστασή τους ή μη στο νησί. Ο Πρόεδρος Κληρίδης υποσχέθηκε την εγκατάστασή τους στο νησί ως μέτρο άσκησης πίεσης προς τους Τούρκους και τους Αγγλοαμερικανούς για τη λύση του Κυπριακού. Ήταν η πολιτική του «ενεργού ηφαιστείου», όπως την είχε ονομάσει. Οι SS-300 αγοράσθηκαν, αλλά δεν έφθασαν ποτέ στην Κύπρο και κατέληξαν στην Κρήτη.

16 Φεβρουαρίου 2003:

 Εννέα υποψήφιοι και εκλογή του Τάσσου Παπαδόπουλου από τον Α' Γύρο. Έλαβαν: Τάσσος Παπαδόπουλος [ΑΚΕΛ-ΔΗΚΟ-ΚΙΣΟΣ (ΕΔΕΚ) και Οικολόγοι] 51,51%, Γλαύκος Κληρίδης 38,80% (ΔΗΣΥ-ΕΔΗ-ΑΔΗΚ), Νίκος Κουτσού (Νέοι Ορίζοντες) 2,12%, Ανδρέας Ευστρατίου 0,15%, Χρίστος Ιωσηφίδης 0,09%, Αδάμος Κατσαντώνης 0,13%, Κώστας Κυριάκου 0,44%, Γεώργιος Μαυρογένης 0,08% και Παντελής Σοφοκλή 0,05%. Στην προεκλογική περίοδο κυριάρχησε το «Σχέδιο Ανάν» για την επίλυση του Κυπριακού και ποιος από τους βασικούς υποψηφίους θα το διαχειριζόταν καλύτερα, προς όφελος της Εθνικής Υπόθεσης.

17 & 24 Φεβρουαρίου 2008:

Εννέα οι υποψήφιοι και αποκλεισμός - έκπληξη του Προέδρου Τάσσου Παπαδόπουλου από τον δεύτερο γύρο. Στον πρώτο γύρο (17 Φεβρουαρίου) έλαβαν: Ιωάννης Κασουλίδης (ΔΗΣΥ) 33,51%, Δημήτρης Χριστόφιας (ΑΚΕΛ) 33,39%, Τάσσος Παπαδόπουλος (ΔΗΚΟ - ΕΔΕΚ) 31,79%, και 1,46% οι έξι ανεξάρτητοι υποψήφιοι (Αναστάσης Μιχαήλ, Ανδρέας Ευστρατίου, Κώστας Θεμιστοκλέους, Κώστας Κυριάκου, Μάριος Ματσάκης και Χριστόδουλος Νεοφύτου).

Στον δεύτερο γύρο (24 Φεβρουαρίου) επεκράτησε ο Δημήτρης Χριστόφιας (ΑΚΕΛ - ΔΗΚΟ - ΕΔΕΚ), συγκεντρώνοντας το 53,36% των ψήφων, έναντι 46,64% του Ιωάννη Κασουλίδη (ΔΗΣΥ). Είναι η πρώτη φορά στην 82χρονη ιστορία του που το ΑΚΕΛ (Κ.Κ. Κύπρου) εκλέγει Πρόεδρο Δημοκρατίας.

Πηγές:

  1. «Αρχείο «Φ», ΚΥΠΕ, Υπουργείο Εσωτερικών», στο http://www.philenews.com/afieromata/ekloges2013/index.html
  2. «Σαν Σήμερα», στο  http://www.sansimera.gr/articles/411
  3. «Γραφείο Τύπου και Πληροφοριών Κύπρου», στο  http://www.proedrikes2013.gov.cy/proedriko_aksioma.htm
  4. «Κύπρος», στο http://www.el.wikipedia.org/wiki/Κύπρος

 

Επιμέλεια Βικτώρια Πιστικού 

email