Ημ/νια δημοσίευσης: Παρασκευή, 29 Μαρτίου 2019

Προεδρικές εκλογές στην Ουκρανία: Φαβορί ο κωμικός Zelenskiy

Από τις αρχές του 2019, η Ουκρανία βρίσκεται σε κατάσταση εκλογικού αναβρασμού, καθότι την Κυριακή 31 Μαρτίου επίκειται η διενέργεια των προεδρικών εκλογών. Είναι οι πρώτες εκλογές από το 2014, ύστερα από την κατάληψη της Κριμαίας από τη Ρωσία και την έναρξη αποσχιστικής σύγκρουσης στην ανατολική Ουκρανία.1

Οι εκλογές αυτές είναι κρίσιμες για την Ουκρανίακαι τη Ρωσία αλλά και για την Ε.Ε. για μια σειρά λόγων όπως:

-     Η Ουκρανία είναι κοινοβουλευτική προεδρική δημοκρατία, με τον κύριο πυρήνα των προεδρικών εξουσιών να εντοπίζεται στα χαρτοφυλάκια ασφάλειας και εξωτερικής πολιτικής.2Επειδή όμως η εκτελεστική εξουσία διαμοιράζεται μεταξύ Προέδρου και Πρωθυπουργού, η πλήρης πολιτική σημασία των εκλογών θα εξαρτηθεί από τις εθνικές εκλογές του προσεχούς Οκτωβρίου. Ωστόσο, η έκβαση των προεδρικών εκλογών πιθανό να επηρεάσει τις προτιμήσεις των ψηφοφόρων στις εθνικές εκλογές.3

-     Το εκλογικό αποτέλεσμα θα επηρεάσει την περιφερειακή ασφάλεια και σταθερότητα στην περιοχή. Επίσης, αναμένεται να έχει αντίκτυπο στις σχέσεις Ρωσίας – Ουκρανίας και στις ευρύτερες σχέσεις Ρωσίας – Ε.Ε. Επομένως, έχουν ιδιαίτερη γεωπολιτική σημασία, γεγονός που σημαίνει ότι θα προσελκύσει το ενδιαφέρον όλων των σημαντικών δρώντων στην διεθνή σκηνή.4

-     Η Ουκρανία πρέπει να αποδείξει ότι έχει την ωριμότητα ως κράτος να διασφαλίσει την ομαλή και δημοκρατική μεταβίβαση της εξουσίας, παρότι το 7% των εδαφών είναι defactoυπό το ρωσικό έλεγχο, ενώ η υπόλοιπη χώρα συνεχώς χαρακτηρίζεται από προσπάθειες αποσταθεροποίησης.5

-     Για πρώτη φορά από την ανάκτηση της ανεξαρτησίας της Ουκρανίας, οι Ουκρανοί δεν γνωρίζουν ποιος από τους υποψηφίους θα καταφέρει να φτάσει στον δεύτερο εκλογικό γύρο, καθώς οι δημοσκοπήσεις αναδεικνύουν ως φαβορί για το δεύτερο γύρο τον κωμικό VolodymyrZelenskiy, που θα αναμετρηθεί είτε με την Tymoshenkoείτε με το σημερινό Πρόεδρο PetroPoroshenko. Ακόμη, ένα σημαντικό ποσοστό (26% περίπου) είναι αναποφάσιστοι ψηφοφόροι και αυτό πιθανόν να επιφέρει απρόβλεπτες εκπλήξεις την ημέρα της ψηφοφορίας.6

-     Οι υποψήφιοι που κατέρχονται στον εκλογικό στίβο ανέρχονται στους 44, αριθμόςρεκόρ που αποτυπώνει το μέγεθος του ανταγωνισμού που επικρατεί στην εκλογική διαδικασία και τον βαθμό κατακερματισμού στην ουκρανική κοινωνία.7

-     Πιθανόν, για πρώτη φορά, η επιλογή του ουκρανικού λαού δεν θα είναι μεταξύ Ρωσίας και Ευρώπης, ούτε μεταξύ υποψηφίων που διάκεινται θετικά προς την Ευρώπη και τη Ρωσία αλλά μεταξύ διαφορετικών μοντέλων ευρωπαϊκοποίησης, καθώς και οι τρεις υποψήφιοι που προηγούνται,δηλώνουν υπέρμαχοι της Ευρώπης. Η διαφορά τους εδράζεται κυρίως στο κατά πόσο είναι αποφασισμένοι να συμβάλλουν στην ένταξη της Ουκρανίας στην Ε.Ε., δεδομένου ότι ο Poroshenko στοχεύει στην υποβολή αίτησης ένταξης το 2023, ενώ ο Tymoshenko και ο Zelenskiy είναι πιο συγκρατημένοι σε αυτό το ζήτημα. Τέλος, σύμφωνα με δημοσκόπηση του New Europe Center το 54% των Ουκρανών επιθυμούν ο επόμενος πρόεδρος να προχωρήσει στην ευρωπαϊκή ολοκλήρωση.8

-     Επιπλέον, για πρώτη φορά στην κούρσα των προεδρικών εκλογών συμμετέχει ένας υποψήφιος που δεν ανήκει στο κατεστημένο. Η προφανέστερη αναλογία στον κωμικό Zelenskiy είναι ο ηγέτης του ιταλικού κινήματος των Πέντε Αστέρων, BeppeGrillo, επίσης κωμικός. Η βασική διαφορά τους είναι ότι ο Zelenskiy αντιμάχεται αποκλειστικά πολιτικούς του καθεστώτος του Κιέβου, και όχι τις Βρυξέλλες. Ωστόσο, η επιλογή του Zelenskiy αποτελεί κυρίως ψήφο διαμαρτυρίας κατά του συνόλου των Ουκρανών πολιτικών.9

-     Τέλος, οι εκλογές θα διακριθούν για την ασυνήθιστα υψηλή προσέλευση ψηφοφόρων, καθώς 83% αυτών δήλωσαν ότι θα προσέλθουν στις εκλογές. Αυτό ίσως είναι ένδειξη της ενισχυμένης κινητοποίησης των πολιτών και της σημασίας που αποδίδουν οι Ουκρανοί πολίτες στην αντίληψη της αστικής ευθύνης, που οξύνθηκε ύστερα από τοEuromaidan (κύμα διαδηλώσεων και λαϊκών κινητοποιήσεων στην Ουκρανία) και την έναρξη της Ρωσο-Ουκρανικής διαμάχης.10

Και η Ρωσία παρακολουθεί στενά αυτές τις εκλογές, δεδομένων των υφιστάμενων στενών οικονομικών και άλλων προσωπικών δεσμών μεταξύ των δυο κρατών. Η εκτίμηση όλων είναι ότι θα υπάρξει ρωσική ανάμειξη στις ουκρανικές εκλογές και ώθηση για εκλογή ενός υποψηφίου περισσότερο υπέρ της Ρωσίας. Η ρωσική προσδοκία είναι η ανάδειξη ενός προέδρου που θα μετατοπίσει την πολιτική ατζέντα από τη ριζοσπαστικοποίηση και την αντιπαράθεση στην έναρξη ενός πιο εποικοδομητικού διαλόγου, καθώς η Ρωσία έχει συμφέροντα στην Ουκρανία, που συνοψίζονται σε: 1. Την εφαρμογή συμφωνιών του Μινσκ και επανένταξης του Donbassστην Ουκρανία, 2. Την επανοικοδόμηση των οικονομικών της δεσμών με την Ουκρανία, καθώς η Μόσχα εξακολουθεί να είναι ο μεγαλύτερος εμπορικός εταίρος του Κιέβου, σύμφωνα με στοιχεία της Παγκόσμιας Τράπεζας, 3. Παρά τη διαμάχη, η μετανάστευση εργατικού δυναμικού από Ουκρανία προς Ρωσία εξακολουθεί να υφίσταται, δεδομένου του ρωσικού ενδιαφέροντος για εξειδικευμένους εργαζόμενους και μαθητές που έρχονται στη Ρωσία για σπουδές.11

Επιπλέον, η Ε.Ε. για αρκετούς λόγους παρακολουθεί στενά τις εκλογές αυτές. Ο πρώτος και κυριότερος λόγος είναι ότι οι εκλογές αυτές πιθανόν να θέσουν σε δοκιμασία την επιτυχία και αξιοπιστία της πρωτοβουλίας «Ανατολική Εταιρική Σχέση», το περιφερειακό σχήμα ενσωμάτωσης των γειτόνων στην Ανατολή από την Ε.Ε και αποτελεί ναυαρχίδα της εξωτερικής πολιτικής που ασκείται από τις Βρυξέλλες. Άλλος λόγος είναι ότι η πλήρης ένταξη της Ουκρανίας στην Ε.Ε. είναι φιλοδοξία των ελίτ και της κοινωνίας των πολιτών της χώρας. Επιπλέον, κυριαρχεί δυσαρέσκεια μεταξύ των δυο πλευρών, με τη Ε.Ε να παραπονιέται για το ρυθμό υλοποίησης μεταρρυθμίσεων αποκέντρωσης και τις ανεπαρκείς προσπάθειες στην καταπολέμηση της διαφθοράς και ολιγαρχικοποίησης. Και η Ουκρανία κατηγορεί την Ε.Ε για την αποτυχία τήρησης των υποσχέσεων της. Άρα, η απογοήτευση του ουκρανικού λαού για την αισθητή απουσία της ευρωπαϊκής στήριξης και δέσμευσης ίσως να χρησιμοποιηθεί από τους πολιτικούς για να διαταράξουν τις προσπάθειες υλοποίησης των μεταρρυθμίσεων.Ένας τρίτος λόγος είναι ότι οι εκλογές θα καθορίσουν και τη στάση της νέας κυβέρνησης απέναντι στη Ρωσία. Οι υποψήφιοι έχουν διαφορετικές στάσεις και προτάσεις για επίλυση της μακροχρόνιας διαμάχης αναφορικά με το Donbas. Η εξέλιξη της κατάστασης έχει επιπτώσεις για την ασφάλειας της Ε.Ε. ευρύτερα. Συνεπώς, η βελτίωση σχέσεων Ουκρανίας και Ρωσίας πιθανόν να συμβάλλει στην υπέρβαση του υφιστάμενου αδιεξόδου, όπου η Ουκρανία και η Ρωσία αλληλοκατηγορούνται για την ανυπαρξία προόδου στην επίλυση της διαμάχης. Τέλος, η στενή παρακολούθηση των ουκρανικών εκλογών από την Ε.Ε σχετίζεται με το γεγονός ότι οι εκλογές αυτές καταδεικνύουν τάσεις που πιθανό να παίξουν ρόλο στις ευρωεκλογές τουΜαίου. Μια τάση είναι ο αυξανόμενος λαϊκισμός που ήδη έχει προκαλέσει ανησυχία σε πολλές ευρωπαϊκές πρωτεύουσες. Άλλη τάση είναι ο αυξανόμενος φόβος στην Ουκρανία και στην Ε.Ε. για ανάμειξη εξωτερικών δυνάμεων στην εκλογική διαδικασία μέσω της παραπληροφόρησης και των διαταράξεων κυβερνοασφάλειας στις κάλπες. Δεδομένου του γενικού κλίματος καχυποψίας για ενδεχόμενη παρέμβαση εξωτερικών δρώντων, ορισμένοι Ουκρανοίφοβούνται για αντίστοιχη επίθεση από τη Ρωσία.12

Όπως αναφέρθηκε παραπάνω, 44 υποψήφιοι μάχονται για το προεδρικό αξίωμα.13

Οι υποψήφιοι που προηγούνται είναι: 1. Vladimir  Zelenskiy, που προβλέπεται ότι θα αποσπάσει το 20% των ψήφων, 2. Στη δεύτερη θέση ακολουθεί ο PetroPoroshenkoμε 13,2%, 3. Τρίτη είναι η YuliaTymoshenkoμε11%. Όμως, τα ποσοστά αυτά δεν εγγυώνται σίγουρη εκλογική νίκη, με αποτέλεσμα τη διεξαγωγή ενός θυελλώδους δεύτερου γύρου την 21η Απριλίου.14

Βίκυ Μανιάτη

Παραπομπές

1.     Congressional Research Service, Informing the legislative debate since 1914, “Ukraine’s Presidential Election: a Preview», 14.02.19

2.     https://www.ispionline.it/it/pubblicazione/domestic-and-regional-stakes-ukraines-elections-22658

3.     Congressional Research Service, Informing the legislative debate since 1914, “Ukraine’s Presidential Election: a Preview», 14.02.19 

4.     https://www.ispionline.it/it/pubblicazione/view-moscow-ukraines-presidential-vote-22651

5.,6.,7.,8.&9.http://neweurope.org/ua/en/visual-materials/5-prychyn-chomu-vybory-prezydenta-ukraine.

10.https://www.ispionline.it/it/pubblicazione/domestic-and-regional-stakes-ukraines-elections-22658

11.https://www.ispionline.it/it/pubblicazione/view-moscow-ukraines-presidential-vote-22651      

12.https://www.ispionline.it/it/pubblicazione/ukraine-elections-why-should-eu-and-italy-care-about-ukraine’s-elections

13.EPRS, Briefing What Think Tanks are thinking 15 March 2019 “Presidential Elections in Ukraine”

14. Fondation Robert Schuman, European Issues no 508, 26 March 2019, Stakes and Outlook for the Ukrainian Presidential Election

15.https://www.atlanticcouncil.org/blogs/ukrainealert/what-to-expect-from-ukraine’s-completely-unpredictable-presidential-election

 

 

email